Energieakkoord is hard toe aan stuwkracht van onderop

Ivo OpsteltenNovember 2014

Dé grootste uitdaging van het landelijk Energieakkoord is het mobiliseren van individuele burgers, of het nu is om wind in de buurt ruim baan te geven of zelf te investeren in een duurzamer woning. Het is schrijnend dat huiseigenaren die de eigen woning volledig energieneutraal willen laten maken met een zogenaamde Nul-op-de-Meter renovatie, hier nu niet de financieringsruimte voor krijgen.

Dit najaar kwam de eerste Nationale Energie Verkenning, kortweg de NEV, uit. Een jaar na het sluiten van het Nationaal Energie Akkoord hebben we nu een eerste beeld van de realisatie van een duurzame energiehuishouding in Nederland. Aan de totstandkoming van het Nationaal Energie Akkoord is door veel partijen hard gewerkt en men heeft zich gecommitteerd aan de implementatie daarvan, vanuit het besef dat de energietransitie een opgave is die we geen van allen alléén aankunnen. Doelstellingen voor de lange termijn (2030, 2050) en behoorlijk korte termijn (2020) zijn echter niet genoeg. Eenduidig, consistent en convergerend beleid moet samengaan met serieuze investeringen van marktpartijen én met participatie door de consument. Het is daarom een gemiste kans dat vanuit de bouw wel de koepelorganisaties aan tafel zaten bij de onderhandelingen over het akkoord, maar niet de koploper-bedrijven. Ook is het in mijn ogen een veeg teken dat de Vereniging Eigen Huis als vertegenwoordiger van de consument wél heeft meegepraat, maar uiteindelijk besloot niet te tekenen.

Goed nieuws

Bij de presentatie van het NEV, werd dit verpakt in een typisch “we hebben goed nieuws en slecht nieuws” verhaal. Het goede nieuws was dat het energielandschap duidelijk aan het verduurzamen is ondanks de lichte economische groei. “Normaliter” gaat een groei van de economie gepaard met een groei in het gebruik van energie uit fossiele bronnen. Tussen 2000 en 2014 blijkt deze koppeling niet langer aanwezig: ondanks een groei van de economie in die periode, daalde het energiegebruik en de uitstoot van CO2. Verder voorspelt de NEV dat vooral het verduurzamen van de gebouwde omgeving flink bij zal dragen aan de economische groei in de energietransitie.

Slecht nieuws

Het slechte nieuws was dat het verduurzamingstempo, besparing van energie en productie van duurzame energie, niet hard genoeg gaat. In het huidige tempo halen we de ambities van het Energieakkoord niet. Zo staan de doelstellingen rondom Windenergie onder grote druk, helemaal nu onduidelijk is wat het prijskaartje hiervan is voor het rijk, en al uitgegeven concessies voor Wind op zee opnieuw ter discussie worden gesteld ten behoeve van kostenverlaging. Dergelijke beleidswijzigingen leiden doorgaans tot afhaken van investeerders. Ook de realisatie van Wind op land gaat veel minder vlot, vooral door tegenstand van omwonenden. Tenslotte wordt door particulieren van het Energie Bespaar Fonds en ook van de Postcoderoos amper gebruik gemaakt. De postcoderoos is het instrument dat burgers kansen biedt om van de voordelen van zelf opgewekte duurzame stroom  te kunnen genieten als het eigen dakoppervlak daar niet geschikt voor is. Naar verluidt werkt dit nu niet omdat de BTW-aftrek voor de aanleg van zonnestroom, door de belastingdienst mogelijk niet wordt toegestaan.

De uitdaging

In mijn ogen is dé grootste uitdaging voor de ondertekenaars van het Energieakkoord: de mobilisatie van koploper bedrijven en individuele burgers, of het nu is om wind in de buurt ruim baan te geven of zelf te investeren in een duurzamer woning. Het is daarom schrijnend dat huiseigenaren die de eigen woning wel volledig energieneutraal willen laten maken, met een zogenaamde Nul-op-de-Meter renovatie, hier nu niet de financieringsruimte voor kunnen krijgen.

Zo’n renovatie zou geheel woonlastenneutraal (=hypotheeklasten+energielasten) kunnen met het aanbod van koploper-bouwpartijen, mits de eigenaar-bewoners de energierekening volledig kunnen omzetten naar een hypothecaire lening van 30 jaar. Het Nationaal Energie Fonds (NEF) kan hier momenteel niet echt voor gebruikt worden vanwege een te korte looptijd (vijftien jaar) in combinatie met een maximum leenruimte van € 25.000. Naast een aanpassing van het NEF is nodig, dat de berekening van de (verantwoorde) hypotheekruimte aangepast wordt. Daarvoor wordt nu namelijk nog steeds niet gekeken naar de volledige daling in energielasten die gemaakt kan worden door een label F/G rijwoning naar Nul-op-de-Meter te maken.

Stuwkracht komt van onderop

Kortom: als de doelen van het Energieakkoord serieus worden genomen, moet veel meer worden gedaan om individuele bewoners te engageren en ruim baan te geven aan de koplopers. Anders zullen we in pilots blijven hangen en zal opschaling ver weg blijven, met alle economische en ecologische gevolgen van dien.

De provincie Utrecht en vele Utrechtse gemeenten onderkennen de kansen en uitdagingen voor de particulieren. Het afgelopen jaar heeft men onze Nul-op-de-Meter doorbraak nauwlettend gevolgd en er wordt nu vol op ingezet om dit in de regio goed te laten landen. Een enorme uitdaging die stuwkracht moet geven van onderop. Utrecht staat daar gelukkig niet alleen in, en als het Energieakkoord kans van slagen wil houden, raad ik ze aan dergelijke stroomversnellingen met stuwkracht landelijk ruim baan te geven.


Ivo Opstelten, lector ‘Nieuwe energie in de stad’ bij Hogeschool Utrecht en programmadirecteur Centre of Expertise Smart Sustainable Cities. Ivo is daarnaast Programmaregisseur Energiesprong bij Platform31.

Noot: De redactie van de onderzoeksnieuwsbrief nodigt elke maand één van de lectoren van de HU uit om op basis van de eigen expertise een visie te geven op actuele issues in onze samenleving.

Deze website maakt gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.

Sluiten