Toepassen

Het Wraparound Care-model is geprotocolleerd. Naast de casemanager is er een ‘assistent’ beschikbaar die met een zeer lage caseload - gemiddeld 5 tot 8 - het cliëntsysteem dagelijks ondersteunt in de uitvoering van het plan, in het voorbereiden van de teambijeenkomsten en het monitoren van de voortgang. In de Nederlandse variant van het Wraparound Care-model worden de functies van casemanager en gezinshulpverlener gecombineerd.(1)

In een Wraparound Care programma wordt in principe op alle relevante levensterreinen gewerkt. Het Wraparound Care-model kent een opbouw in 13 stappen.

  1. Het identificeren van de sleutelpersonen in het leven van de cliënt.
  2. Het verhelderen aan betrokkenen hoe het Wraparound Care-model werkt.
  3. Het formeren van een wraparoundteam.
  4. Het bepalen welke professionele voorzieningen bij de cliënt betrokken zijn en selecteren welke voorzieningen (nog) nodig zijn.
  5. Het opstellen van een plan met meetbare doelen.
  6. Bepalen welke training of begeleiding de sleutelfiguren nodig hebben.
  7. Het opstellen van een pan voor crisissituaties en de voorwaarden (eventueel de jeugdbeschermingskaders) bepalen voor de uitvoering van het plan.
  8. Het zoeken naar hulp, behandeling, ondersteuning die nog niet aanwezig is, maar wel nodig is.
  9. Het zorgen voor een financiële dekking van het plan.
  10. Het uitvoeren van het plan.
  11. Het evalueren van de voortgang en eventueel bijstellen van het plan.
  12. Het bepalen van de afronding en het maken van een lange termijn plan.
  13. Het vastleggen van de mate waarin doelen bereikt zijn als input voor verdere programmaontwikkeling.

Het team komt slechts enkele malen bij elkaar (vaak om de drie maanden). Het zwaartepunt van de uitvoering ligt bij de cliënt, de casemanager en op professioneel vlak bij de ‘assistent’ (al dan niet in één persoon verenigd).

Een belangrijk element in het Wraparound Care-model ten slotte is de overtuiging dat het cliëntsysteem zelf medeprobleemeigenaar is en dat veranderingen niet zonder intrinsieke motivatie van de cliënt mogelijk zijn. Daarom is de cliënt - of zijn de cliënten als het om een gezin gaat - altijd lid van het Wraparound Care team. Dit lijkt in eerste instantie op gespannen voet te staan met het gegeven dat het Wraparound Care-model vaak wordt toegepast in situaties waarin er sprake is van een gedwongen kader zoals jeugdstrafrecht en kinderbescherming. In de praktijk blijken dwang en hulp vaak echter goed te combineren.

Een nieuwe verhouding tussen professionals

In de ‘mainstream’ hulpverlening waarin de professional primair verantwoordelijk is voor een goede analyse van het probleem, het maken van een doordacht plan en het uitvoeren en monitoren van dat plan is de verhouding tussen professionals in principe eenduidig. Er is een hiërarchische verantwoordelijkheid, waarbij de doorgaans academisch geschoolde professional als specialist voor een bepaald probleem aan de top van de besluitvorming en uitvoering staat. HBO-opgeleide professionals voeren vaak uit. Dit is de standaardstructuur in de geestelijke gezondheidszorg en grote delen van de jeugdzorg. Ook de jeugdbescherming kent impliciet deze structuur, bijvoorbeeld als de gedragswetenschappers van de raad voor de kinderbescherming een analyse maken en een advies opstellen aan de kinderrechter, dat, als het overgenomen wordt het richtsnoer is voor het werk van de gezinsvoogd.

In het Wraparound Care-model ligt de primaire verantwoordelijkheid voor de hulpverlening bij de Wraparound Care-uitvoerder, die doorgaans een generalistisch opgeleide hbo-professional is. Deze functioneert als generalist, die thuis is in ingewikkelde levens van gezinnen met meerdere problemen en ‘het herstel van het gewone leven’ in dat gezin(2) als hun belangrijkste taak zien. Hij of zij is er verantwoordelijk voor dat het gezin zelf greep krijgt op het eigen leven door actief te worden, doelen te stellen, middelen te zoeken en professionals in te schakelen. De taken van de specialistische professionals, hoe hoog opgeleid, worden bepaald en begrensd door het plan dat met het gezin gemaakt is. Het gezin of gezinsleden worden niet verwezen naar gespecialiseerde zorg, maar specialisten wordt gevraagd mee te doen om een bijdrage te leveren aan de uitvoering van het gezinsplan. Deze omkering van de hiërarchie blijkt in de praktijk niet gemakkelijk. Hulpverleningsinstellingen hebben hun eigen regels en protocollen en zijn doorgaans vooral gericht op het professioneel uitvoeren van hun specialisme. Ze zijn gewend een cliënt ‘over te nemen’ en de verantwoordelijkheid voor de hulpverlening hoort daarin hun opvattingen vaak bij. Het kost specialistisch opgeleide academici soms wat meer moeite om in te voegen in een bestaand plan en de uitvoering daarvan. Toch lukt het in de praktijk vaak om Wraparound Care te realiseren. De invloed die de Wraparound Care werker heeft op andere professionals wordt daarbij vooral ontleend aan het feit dat hij of zij naast het gezin staat en het gezin ondersteunt bij een legitiem beroep op de vele diensten, zorg, hulp en ondersteuning die mogelijk zijn. Een intensieve training en werkbegeleiding van de hbo-opgeleide hulpverlener is daarbij onmisbaar.

Bronnen

  1. Hermanns, J., Mordang, H., & Mulder, L. (2002). Jeugdhulp thuis. Een alternatief voor uithuisplaatsing. Amsterdam: Uitgeverij SWP.
  2. Horst ter, W. (2006). Het herstel van het gewone leven. Houten: Bohn Stafleu Van Loghem.