De onvrede na de vrede. Deel 1 van Dat nooit meer.

Hoewel bevrijding, vernieuwing en herstel met de daarbij behorende mentaliteiten de belangrijkste polen van de geschiedenis in de eerste naoorlogse jaren vormen, is het de vraag of er ten gevolge van teleurstelling (hoofdstuk 1) en moeizaam herstel (hoofdstuk 3) tussen die polen niet gedurende lange tijd een schemergebied heeft gelegen dat minstens zoveel aandacht verdient: de onvrede die was gebleven nadat de vrede was gekomen.

Dat nooit meer 1944-1949

In ieder geval is het deze onvrede die in het eerste deel van dit boek met betrekking tot de belangrijkste instanties, groeperingen en gebeurtenissen wordt onderzocht: bij de media (hoofdstuk 2), Londen (hoofdstuk 1), het verzet (hoofdstuk 6), slachtoffers (hoofdstuk 7), politieke delinquenten (hoofdstuk 4) en degenen die met Nederlands-Indië van doen hadden (hoofdstuk 8).

Dezelfde onvrede verklaart ook waarom spoedig na het verdwijnen van de bevrijdingseuforie van de oorlog een beeld ontstond dat op cruciale punten afwijkt van het zogenoemde ‘nationale verhaal’ (hoofdstuk 5). Terwijl dit verhaal eens per jaar door vertegenwoordigers van de staat en in enkele publicaties waaronder schoolboeken herhaald werd, vertroebelde, stokte en versplinterde het in den lande vertelde, alledaagse en dus eigenlijke oorlogsverhaal. In plaats van groot begon het in toenemende mate uit een complex samenstel van kleine verhalen te bestaan. Deze waren niet luid en duidelijk maar aarzelend en stil, niet zwart-wit maar, om het eerder ook door onder meer Pieter Wybenga en Renate Rubinstein gebruikte woord nog maar eens te schrijven, ‘grijs’. 

 

Hoofdstukindeling deel 1: De oorlog voorbij (1944-1949) 

  • De mooiste vrede. Toekomstplannen in oorlogstijd
  • De slag om de publieke opinie. Naoorlogse strijd om de media
  • Getroffen. Materiële schade en moeizaam herstel
  • Monddood. Het zwijgen van vijand en meelopers
  • Was samenwerking met de vijand geoorloofd? Grijze visies op het jongste verleden
  • Helden of branieschoppers? Beeld en zelfbeeld van het verzet
  • Een mond vol spijkers. Vroege reacties op vervolging, genocide en de slachtoffers daarvan
  • Een domino-effect? Tweede Wereldoorlog, internationalisering, dekolonisatie
  • Dit door de nazi’s volkomen uitgezeefde milieu. De naoorlogse schemer tussen vrede en onvrede