Onderwijsinnovatie SW: leerlijn ervaringskennis

Eind 2015 ging de projectgroep deelproject ‘ervaringsdeskundigheid’ van start in het kader van de onderwijsvernieuwing van de opleiding Social Work aan de Hogeschool Utrecht.
Onderzoekers en docenten uit deze programmalijn hebben daar aan meegewerkt en zich vanaf het begin met vol enthousiasme ingezet. Het doel is om ervaringsdeskundige Social Work studenten te laten kennismaken met ervaringskennis en hoe daarmee te werken.

In het visiestuk ‘Integratie van ervaringskennis binnen Social Work onderwijs’ (2016) blijkt dat de inzet van ervaringskennis en deskundigheid de laatste jaren in een stroomversnelling raakte. Zowel in de Social Work-praktijk (en niet alleen in de GGZ) als ook in het onderwijs wordt hier steeds meer aandacht aan besteed.  Er zijn adviezen uitgegaan en er is een beroepscompetentieprofiel ontwikkeld waarin het cliëntperspectief nadrukkelijk aandacht verkrijgt. Ook is er meegewerkt aan het vervaardigen van een landelijk leerplan voor het werken met ervaringsdeskundigheid (Netwerk Kwaliteitsontwikkeling GGz, 2017).

Veel studenten blijken zelf ervaringsdeskundig te zijn, vanuit eigen ervaringen of ervaringen met familieleden. Ook de waarden en missie van het sociaal werk geven mooie aanknopingspunten voor het werken met ervaringskennis. Ervaringskennis is Praktisch, Existentieel en Politiek-kritisch volgens Alie Weerman (2018). Ervaringskennis gaat in de eerste plaats over de persoonlijk opgedane kennis over het leven met een ziekte of een beperking.  Je hebt er een weg in gevonden om ermee te leren omgaan. Het tweede, existentiële aspect verwijst naar de bestaansvragen die dit met zich mee kan brengen, zoals vragen over leven en dood, verantwoordelijkheid, schuld en schaamte. Met het derde, politiek-kritische aspect wordt gedoeld op een bijzondere sensitiviteit voor maatschappelijke uitsluiting en bejegening. Daarnaast is ervaringskennis ook filosofisch van aard, omdat uit wordt gegaan van herstelwijsheid vanuit een doorleefde ervaring.
Je kan impliciet en expliciet werken met ervaringsdeskundigheid. Impliciet betekent dat je niet precies vertelt aan de hulpvrager waar jouw ervaringen over gaan. Bij expliciete inzet vertel je dat juist wel. Er zijn binnen het Social Work nu ook sociaal werkers die zich profileren met hun ervaringsdeskundigheid.

Studenten kunnen in de nabije toekomst via een bijzondere leerroute kiezen voor een aantekening ‘ervaringsdeskundigheid’. Maar ook studenten die daar niet voor kiezen komen in contact met ervaringskennis en ervaringsdeskundigen vanaf het eerste jaar van hun studie. Mede dankzij het speerpunt ervaringskennis en alle inzet van docenten is een eerste start gemaakt binnen de werkplaats Participatie en in de leerteams wordt gewerkt met ervaringskennis als belangrijke bron. Ook worden mooie bijdragen geleverd aan workshops en hoorcolleges van ervaringsdeskundigen met LVB, verslaving, autisme, depressie en eetproblematiek.

Er is ook een steungroep van eerstejaars studenten van start gegaan onder begeleiding van twee trekkers, omdat er veel vraag was naar uitwisselen en verkennen van herstelprocessen tijdens en in het kader van de studietijd.

Samenwerkingspartners

TOED landelijk overleg met o.a. Windesheim, Fontys, HvA & Hanzehogeschool Groningen
ROC Zadkine Rotterdam en Utrecht
Power Us, Europees netwerk
Karel de Grote hogeschool (Antwerpen)

Betrokken medewerkers

Carla van Slagmaat, Caron Landzaat, Dave Bast, Ellen Witteveen, Ellis Jongerius, Sascha van Gijzel, Sanne Lamers (student), Simona Karbouniaris