LIST

Probleemstelling

Er is sprake van een dalende trend in gemiddelde leesvaardigheid van onze leerlingen. Het percentage laaggeletterden in Nederland daalt niet: ruim 14 procent van de vijftien jarigen is onvoldoende leesvaardig om het onderwijs op de middelbare school goed te kunnen volgen. Op het gebied van leesmotivatie vallen de scores van onze leerlingen in internationale context negatief op (Gubbels, Netten & Verhoeven, 2017).
Onze kinderen hebben dus in toenemende mate moeite met lezen en vinden lezen ook niet leuk. Een individu ontwikkelt alleen door het veelvuldig lezen van tekst de vaardigheid om vloeiend te lezen. En veel lezen doet iemand  alleen wanneer hij gemotiveerd is om een boek te pakken. In ons onderwijs is echter nauwelijks aandacht voor de rol van motivatie bij het leren lezen. In plaats daarvan wordt heel veel aandacht geschonken aan de technische aspecten van het leren lezen. Ook kan geconstateerd worden dat veel activiteiten uit de beschikbare methodes niet bijdragen aan het leesproces zelf. In veel methodes voor aanvankelijk lezen zijn in de werkboekjes veel taken opgenomen die niet leiden tot leren lezen. Ze kosten wel leertijd en kinderen komen dan pas later dan strikt noodzakelijk is toe aan de motiverende ervaring van het echte lezen in boekjes. In de voortgezet leesmethodes gaat veel aandacht uit naar het lezen van losse woordrijtjes. Dit gaat ten koste van waar het bij vloeiend lezen om gaat: het lezen van tekst. Zwakke lezers komen hier nauwelijks aan toe.

Het LIST programma

In het LIST-project is een andere koers ingeslagen. Bij het aanvankelijk lezen wordt gewerkt met een programma waarin naast instructie van letters en leeshandeling, van het begin af aan functionele en motiverende lees- en schrijfopdrachten onderdeel uitmaken. Uit de methode wordt alleen gebruikt wat ten dienste staat van het leren lezen. Vloeiend lezen wordt in het project bereikt door de leerlingen veel leeftijdsadequate boeken te laten lezen. Er wordt dus geen methode gebruikt. Deze boeken worden door de kinderen zelf gekozen. Leerkrachten ondersteunen de kinderen bij dit keuzeproces en bij het ontwikkelen van de eigen leesvoorkeur. Leerlingen lezen in eerste instantie hardop, in een duo of met een tutor. Zodra het kan (vanaf AVI E4 niveau) gaat een leerling stillezen. De leerkracht voert tijdens het lezen gesprekjes met de leerlingen om er zo achter te komen of het gekozen boek niet te moeilijk is (qua leesniveau en begrip) en of er wellicht een extra interventie nodig is, zoals het kiezen van een ander leeftijdsadequaat boek of uitbreiding van de leestijd (Houtveen, Brokamp, & Smits, 2012; Houtveen & Brokamp, 2017). LIST is een integraal schoolverbeteringsproject gericht op het verbeteren van leesresultaten. De integrale aanpak houdt in dat er wordt gewerkt op school-, leerkracht- en leerlingniveau.

Onderzoeksvragen aanvankelijk lezen

In het onderzoek staan de volgende vraag centraal: Bereikt een groter percentage van de leerlingen in de LIST-aanpak de doelen ten opzichte van leerlingen op scholen waar met de reguliere methode wordt gewerkt?

Onderzoeksvragen vloeiend lezen

In het onderzoek staan de volgende vragen centraal:
1. Lukt het de leerkrachten om LIST te implementeren?
2. Bereiken de leerlingen de doelen?
3. Welk leerkrachtgedrag draagt bij aan de leerlingresultaten?

Methode van onderzoek

Het LIST project is een driejarig schoolverbeteringstraject. De eerste scholen zijn gestart in het schooljaar 2008-2009. Er hebben ongeveer 130 scholen meegedaan aan het LIST-project.  De mate van implementatie van het LIST-project op leerkrachtniveau is onderzocht door analyse van de kwaliteit van het leerkrachtgedrag (instructiegedrag en meer algemeen pedagogisch-didactisch handelen). Voor het vaststellen van het bereiken van de doelen worden bij de leerlingen de AVI-toets en een Stilleestoets afgenomen. Tevens wordt bijgehouden hoeveel boeken de leerlingen lezen en of zij gemotiveerd zijn. De leerkrachten in het project worden tweemaal per jaar geobserveerd om de kwaliteit van de instructie, tijdsbesteding en pedagogische relatie met de leerlingen in kaart te brengen. Tevens vullen zij tweemaal per jaar vragenlijsten in om inzicht te krijgen op het werken met de evaluatieve cyclus. Voor het beantwoorden van de eerste onderzoeksvragen zijn beschrijvende analyses uitgevoerd. Met behulp van multi-niveau analyse gaan we na of welk leerkrachtgedrag bijdraagt aan de leerlingresultaten.

Resultaten aanvankelijk lezen

Op de scholen die met de LIST aanpak werken behaalt in januari 75% van de leerlingen het doel (AVI M3 beheersingsniveau). Op scholen waar met de methode Veilig Leren Lezen of Lijn 3 wordt gewerkt, is dit percentage 63% en 60%, respectievelijk. In juni behaalt 79% van de leerlingen op scholen die met de LIST aanpak werken het doel (AVI E3 beheersingsniveau). Voor scholen die met Veilig Leren Lezen of Lijn 3 werken bedraagt dit percentage 73% en 71%, respectievelijk.

Resultaten vloeiend lezen

De leerkrachten hebben het project na drie jaar volledig geïmplementeerd. Uit de resultaten blijkt dat de leerlingen de doelen op de toetsen (tenminste 80 % van de leerlingen behaalt het doel) in alle groepen ruimschoots behalen. De leerwinst op de AVI toets van de leerlingen in LIST is hoger dan de nationale norm. Ook zijn de resultaten over de verschillende tranches stabiel. Aan het eind van het project verlaat minder dan 1% van de leerlingen de school onder het niveau van functionele geletterdheid. De groei in leerlingprestaties wordt verklaard door klassenmanagement, het hebben van een goede pedagogische relatie met de leerlingen, model staan voor wat betreft geletterd gedrag tijdens de miniles, het ondersteunen van de leerlingen tijdens het lezen, bijhouden wat de leerlingen lezen, en werken met de evaluatieve cyclus.

Meedoen?

Het is nog steeds mogelijk in te stappen in het LIST-traject. Mocht u ook belangstelling hebben voor LIST dan kunt u zich aanmelden via het mailadres list.fe@hu.nl. Alle scholen die deelnemen aan het LIST-project worden begeleid door gecertificeerde begeleiders. De begeleiders volgen intervisiebijeenkomsten om van de laatste ontwikkelingen op de hoogte te blijven. Voor meer informatie over de begeleiding of om u als begeleider aan te melden, kunt u contact met ons opnemen door een mail te sturen naar list.fe@hu.nl.   

In de volgende rapportages kunt u meer lezen over de inhoud het project en de rapportages:
1) Houtveen, A. A. M., Brokamp, S. K., & Smits, A. E. H. (2012). Lezen, lezen, lezen! achtergrond en evaluatie van het LeesInterventie-project voor scholen met een totaalaanpak (LIST). Utrecht: Hogeschool Utrecht: Kenniscentrum Educatie. 
2) Houtveen, A. A. M., & Brokamp, S. K. (2017). Doelgericht werken aan opbrengsten. Systematisch werken aan verbetering van het onderwijs bij aanvankelijk en voortgezet lezen. Utrecht: Hogeschool Utrecht, Kenniscentrum Leren en Innoveren.

 

Geletterdheid

Geletterdheid

Over het lectoraat