Kunst Inclusief

Looptijd: 2008 - 2010
Status: Afgerond

Kenniscentrum: Sociale Innovatie
Lectoraat: Particpatie Zorg en Ondersteuning
Betrokken lector: Jean-Pierre Wilken
Betrokken onderzoekers: Toinette Loeffen
Betrokken opleidingen: CMV en SPH

Doel en doelgroep

Algemene vraagstelling
De algemene vraagstelling van het project Kunst Inclusief is: Hoe kunnen mensen met een beperking volwaardig deelnemen aan de kunsten in al haar verschijningsvormen (beeldende kunst, theater, muziek, taal) en welke veranderingen vraagt dat bij de professionals en de instellingen/ Centra die zich bezighouden met zorg en kunstbeoefening?

Algemene doelstelling
De algemene doelstelling van het project Kunst Inclusief is: Het creëren van meer mogelijkheden zodat mensen met een beperking in staat zijn hun talenten te ontwikkelen en door middel van hun talenten beter kunnen participeren in de samenleving.

Dit samenwerkingsverband wil handreikingen bieden ter verbetering van de kunstontwikkeling en cultuurparticipatie bij mensen met een beperking. Het project richt zich met name op instellingen voor kunsteducatie en instellingen voor zorg en dagbesteding.

Relevantie voor de beroepspraktijk/maatschappelijke relevantie

Participatie

Relevantie voor het onderwijs

Bijdragen aan een inclusieve Samenleving

Consortium/projectpartners

Onderzoeksgroep

  • Lectoraat Participatie Zorg en Ondersteuning Hogeschool Utrecht
  • Jean-Pierre Wilken Lector
  • Toinette Loeffen Projectleider, onderzoeker en facilitator.
  • Carla van Slagmaat onderzoeker
  • Lectoraat Lokale Dienstverlening vanuit klantperspectief Hogeschool Arnhem Nijmegen
  • Martha van Biene Lector
  • Paola de Bruijn Onderzoeker
  • Albert Sanders Onderzoeker
  • Marianne Kooijman Onderzoeker
  • Lectoraat  Zorg voor mensen met een verstandelijke beperking Hogeschool Arnhem Nijmegen.
  • Petrie Embregts Lector
  • De Lindenberg Nijmegen
  • Kunstconnectie Utrecht
  • Kunstfactor sectorinstituut amateurkunst Utrecht
  • Centrum voor kunsten Het Koorenhuis Den Haag
  • Atelier REAKT Anders bekeken Den Haag
  • Vereniging gehandicapten Nederland
  • Cultuurnetwerk Nederland
  • Stichting de Driestroom Elst
  • Scholen in de Kunst Amersfoort
  • De Amerpoort Amersfoort
  • Atelier Leonardo da Vinci Ermeloo
  • Atelier De kunstvlieg Den Haag
  • Stichting Special Arts Amersfoort

Cofinanciering

SIA RAAK

Resultaat/producten

  • Biene, M. van, e.a. (2010) Kansen in kunst. Kunst door mensen met speciale wensen. Utrecht: Hogeschool Utrecht Kenniscentrum Sociale Innovatie. ISBN 978 90 8228 036 7
  • Loeffen, T. (2010) Verdwalen in verhalen van mensen met speciale wensen Utrecht: Hogeschool Utrecht Kenniscentrum Sociale Innovatie.
  • Biene, M.van, Bruijn, P.de, Loeffen, T. (2010) Dialoogspel ‘De jacht en  het wachten…’ De kunst van het tweegesprek. Utrecht: Hogeschool Utrecht Kenniscentrum Sociale Innovatie.
  • Aanmoedigingsprijs 2012
    Categorie: Beste onderzoek publicatie
    Toinette Loeffen
    Vereniging Gehandicapten Nederland

Implementatie

Onderwijs, kunst en zorgpraktijken

 

Het project Kunst Inclusief onderzocht tussen 2008 – 2010 de mogelijkheden tot kunst- en cultuurparticipatie voor mensen met een beperking.

In de praktijk constateerden wij dat mensen met een beperking hun artistieke activiteiten meestal alleen beoefenen binnen de kaders van dagbesteding en zorgateliers. Dat zouden we graag willen veranderen. Daarom hebben wij ons ten doel gesteld om meer mogelijkheden te creëren voor mensen met een beperking. Zodat zij in staat zijn hun kunstzinnige talenten te ontwikkelen.

Kunst Inclusief wil kennis verzamelen, ontwikkelen en uitbreiden. We onderzoeken met kennis en expertise uit de lectoraten van de Hogescholen samen met kennis en expertise uit de praktijk welke veranderingen dat vraagt bij de professionals, de docenten van zorginstellingen en centra die zich bezighouden met zorg en kunstbeoefening.

Ervaringen uit de praktijk

Denise is een meisje met een licht verstandelijke beperking en een stoornis in het autistisch spectrum. Ze woont bij haar ouders. Zij wil net als haar buurmeisje graag leren schilderen op het centrum voor de kunsten in de buurt. Dat blijkt niet te kunnen. Zij wordt doorverwezen naar een schildercursus bij een zorginstelling.

Kevin, een jongen met hemiparese zit op de mytylschool. Daar schildert hij onder leiding van een creatief therapeut. Hij heeft een schilderij gemaakt dat heet ‘Oorlog in mijn hoofd’. De therapeut gaat een gesprek met hem aan over zijn epilepsie. Thuis vraagt hij aan zijn moeder: ‘Mam, waarom krijg ik creatieve therapie? Ik schilder gewoon oorlog in mijn hoofd. Ik hoef geen therapie. Ik wil gewoon leren schilderen.’

Alfons is verstandelijk gehandicapt en woont in een grote instelling. Hij werkt twee dagen in de week in een restaurant en twee dagen in een atelier. Hij maakt in het atelier toegepaste kunst en soms schildert hij: gouache op papier. De sfeer is ontspannen, maar de activiteitenbegeleidster heeft haar handen vol aan de groep van 15 cliënten. Er is niet altijd tijd voor persoonlijke aandacht.

Ruth werkt op een atelier voor verstandelijk gehandicapten. De begeleiders zijn zelf kunstenaar en hebben plezier in het werken met gehandicapte deelnemers. Ruth maakt circa 2 werken per week, die regelmatig verkocht worden in de galerie van het atelier. Zelf krijgt Ruth echter krijgt niets van de opbrengst: dat vloeit terug in de portemonnee van de grote instelling, die daarmee andere projecten financiert.

De verhalen van Denise, Kevin, Alfons en Ruth zijn helaas niet verzonnen.

Boek Kansen in de Kunst

Auteurs: Martha van Biene, Paola de Bruijn, Jacco Haker, Toinette Loeffen, Madelief Oosterink, Carla van Slagmaat, Harriët Sparreboom, Klaaske de Vos en Jean Pierre Wilken
Het boek is alleen te verkrijgen bij Hogeschool Utrecht via het invullen en opsturen van dit machtigingsformulier. U kunt de publicatie ook hier downloaden.
Prijs: 18,50 excl. BTW en verzendkosten.

Het project Kunst Inclusief wilde landelijk de kunstbeoefening door mensen met een beperking bevorderen. Uit onderzoek blijkt dat de participatie van deze groep achterblijft. Eerst is onderzocht welke behoeften de deelnemers hebben en hoe zij het beste ondersteund kunnen worden. Vervolgens is bij drie zogeheten ‘ontwikkelwerkplaatsen’ geëxperimenteerd met vormen van samenwerking tussen ateliers in de zorg en kunsteducatiecentra. Dit boek beschrijft de opbrengsten van de werkplaatsen en biedt aan professionals en organisaties allerlei handvatten om kunstbeoefening ‘inclusiever’ te maken.

Dialoogkaarten De Jacht en het Wachten

Auteurs: Martha van Biene, Paola de Bruijn en Toinette Loeffen

De set dialoogkaarten is alleen te verkrijgen bij Hogeschool Utrecht via het invullen en opsturen van dit machtigingsformulier. U kunt de set kaarten ook hier downloaden.
Prijs: 12,50 excl. BTW en verzendkosten.

Deze dialoogkaarten zijn afgeleid van verhalen van deelnemers van Kunst Inclusief, een project waarin werd onderzocht hoe mensen met een beperking volwaardig kunnen deelnemen aan kunstbeoefening. Er zijn steeds originele tekstfragmenten van deelnemers en kunstbegeleiders gebruikt. Iedere dialoogkaart bevat een set vragen voor beiden. Voor de kunstbegeleider worden tips voor competentieontwikkeling aangereikt. Bovendien zijn er inspiratiebronnen toegevoegd die tot nieuwe inzichten kunnen leiden. Onder het kopje ‘Uitgelicht’ wordt verwezen naar verdere bruikbare informatie, zoals literatuur en websites.

Er kan gespeeld worden met zowel andere deelnemers met een beperking als met kunstbegeleiders. De dialoogvragen kunnen de deelnemer helpen antwoorden te zoeken en nieuwe vragen te stellen. De vragen zijn zó geformuleerd, dat de kunstbegeleider de deelnemer in de gelegenheid stelt zijn eigen kracht aan te wenden. Het is de bedoeling dat de cliënt op eigen kracht regie behoudt over de eigen kunstontwikkeling, want dat vormt een een belangrijke sleutel voor kunstparticipatie.

Bij de dialoogkaarten kunnen de DVD ‘Leren van beelden’ en de verhalenbundel ‘Verdwalen in verhalen van mensen met speciale wensen’ gebruikt worden als ondersteunend leer- en lesmateriaal. Op de DVD zien we hoe deelnemers en kunstbegeleiders het werk van de deelnemer bespreken. In de verhalenbundel staan verhalen met ervaringen, visies en wensen van mensen met speciale wensen over de manier waarop zij kunnen deelnemen aan kunstbeoefening.

DVD Leren van beelden

Makers: Albert Sanders en Marianne Kooijman

De DVD is alleen te verkrijgen bij Hogeschool Utrecht via het invullen en opsturen van dit machtigingsformulier. De prijs is 7,50 excl. BTW en verzendkosten.

Deze DVD toont beelden van onder meer werkbesprekingen, waarbij mensen met een beperking en kunstbegeleiders de gemaakte kunstwerken reflecteren. Het is te zien hoe kunstbegeleiders hun cursisten zowel afhankelijk kunnen maken als in hun kracht kunnen zetten. Ook wordt het verschil tussen instructief en actief leren in beeld gebracht en zien we hoe ‘chuncken’ in zijn werk gaat: dit is het weghalen van abstracties, zodat de deelnemers meer inzicht ervaren in de kunstactiviteit die ze op dat moment doen.

De DVD is opgezet aan de hand van een dialogische aanpak, waarbij er wordt gestreefd naar een samenleving waarin kunstbeoefening voor mensen met speciale wensen een vaste plaats heeft. Kunst Inclusief wil met deze DVD actief bijdragen aan hun talentontwikkeling en aan de professionalisering van kunstbegeleiders en docenten. De uitgave is tot stand gekomen met medewerking van deelnemers en kunstbegeleiders van Kunstatelier Matisse (Stichting De Driestroom) uit Wijchen en Atelier 23 (Siza Dorp Groep) uit Arnhem.

Verhalenbundel Verdwalen in verhalen van mensen met speciale wensen

Auteur: Toinette Loeffen

De verhalenbundel is alleen te verkrijgen bij Hogeschool Utrecht via het invullen en opsturen van dit machtigingsformulier. U kunt de publicatie ook hier downloaden.
Prijs: 12,50 excl. BTW en verzendkosten.

Deze verhalenbundel is een deelpublicatie van Kunst Inclusief: een project waarin werd onderzocht hoe mensen met een beperking volwaardig kunnen deelnemen aan de kunstbeoefening en welke veranderingen dat vraagt bij de professionals, instellingen en centra die zich bezighouden met zorg en kunstbeoefening. De bundel is bestemd voor allen die willen bijdragen aan het verbeteren van de toegankelijkheid van kunst en cultuur voor deze doelgroep.

In de ontwikkelwerkplaats Den Haag, één van de proeftuinen van Kunst Inclusief, is onderzocht hoe deze getalenteerde mensen zich willen bezighouden met kunstbeoefening. Dit gebeurde in samenwerking met Het Koorenhuis, Centrum voor Kunst en Cultuur en de ateliers REAKT/Anders Bekeken en De Kunstvlieg. Kunstdocenten en cursisten hebben samen onderzocht hoe de mogelijkheden om te kunnen meedoen met kunstbeoefening verbeterd kunnen worden. In deze verhalenbundel verwoorden de getalenteerde deelnemers hun ervaringen, visies en wensen.

Participatie Zorg en Ondersteuning

Participation, Care and Support

Over het lectoraat

Deze website maakt gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.

Sluiten