Het optimaliseren van vakdidactische leerkrachtvaardigheden bij lezen

Deelstudie in het project ‘Versterking samenwerking opleiding en scholen’

Probleemstelling

In de opleiding leraar basisonderwijs wordt in drie leerstofeenheden een cyclisch model van data-feedback ingezet om de instructievaardigheden van studenten te bevorderen bij interactief voorlezen, aanvankelijk lezen en stillezen. Deze werkwijze, ook aangeduid als het project Opbrengst Gericht Werken (OGW), leidt tot een significante groei in de kwaliteit van de leesinstructie van de studenten (Neven-Hummel, Houtveen & van den Hurk, 2014; Van den Hurk, Houtveen, Van de Grift & Cras, 2014). In het project OGW worden echter enkele knelpunten ervaren die veelal samenhangen met de vormgeving van de samenwerking tussen het opleidingsinstituut en de participerende scholen. Om deze knelpunten op te lossen is deelgenomen aan het project ‘Versterking samenwerking opleiding en scholen’ dat is gestart ter verhoging van de kwaliteit van startende leraren in hun beroepspraktijk en ter voorkoming van onnodige uitval van beginnende leraren. Het doel van dit deelproject is te komen tot een versterking van de samenwerking tussen opleiding en scholen die moet leiden tot nog beter opgeleide studenten. Dit project had een looptijd van vier studiejaren.

Onderzoeksvraag

In dit project gaat het ten eerste om de vraag of de studenten die op hun werkplek worden begeleid door  praktijkopleiders die getraind zijn in het geven van gerichte feedback nav de observaties, een grotere ontwikkeling doormaken in hun leerkrachtvaardigheden dan studenten die worden begeleid door niet getrainde praktijkopleiders. Tevens is onderzocht welke aanpassingen in de wijze van samenwerking tussen opleiding en scholen wenselijk c.q. noodzakelijk zijn en onder welke condities het project grootschalig zou kunnen worden uitgevoerd.

Methode

In het uitgevoerde programma zijn voor elk inhoudelijk onderwerp (interactief voorlezen, aanvankelijk lezen en stillezen) twee bijeenkomsten georganiseerd voor de schoolopleiders van de participerende scholen. In deze bijeenkomsten werd informatie verstrekt over de theoretische- en empirische achtergrondkennis waar de betreffende onderdelen uit het pabo-curriculum op gebaseerd zijn. Daarnaast werden de deelnemers getraind in het werken met de gestandaardiseerde observatie-instrumenten en in het geven van effectieve feedback. In de twee volgende projectjaren is jaarlijks in acht bijeenkomsten informatie geboden over inhoudelijke vernieuwingen in het leesonderwijs.
In een kleinschalig quasi-experiment uitgevoerd bij het onderdeel interactief voorlezen zijn 9 studenten in de experimentele groep geobserveerd en van feedback voorzien door getrainde praktijkopleiders. Ter beantwoording van de tweede onderzoeksvraag, zijn twee literatuurstudies uitgevoerd naar de condities waaronder organisaties effectief kunnen samenwerken en naar de kenmerken van effectief functionerende professionele leergemeenschappen. Deze literatuurstudies dienen als input voor het voeren van semi-gestructureerde interviews met de deelnemende schoolopleiders en vijf stakeholders uit de opleiding en de scholen geïnterviewd. 

Resultaten

De in dit project getrainde praktijkopleiders bleken hun feedback veel meer te richten op relevante aspecten van effectief instructiegedrag bij interactief voorlezen, dan de praktijkopleiders die geen training hebben gevolgd. De studenten uit beide onderzoek condities vertoonden in de loop van de onderwijsperiode een duidelijke groei in hun instructievaardigheden bij interactief voorlezen. De studenten die werden begeleid door de in dit project getrainde praktijkopleider vertoonden echter grotere vorderingen dan de studenten wiens praktijkopleider niet getraind was.
De interviews met de schoolopleiders en de overige stakeholders hebben geleid tot een advies aan de Opleidingsraad. Dit is de raad waarin de samenwerking tussen scholen en opleidingen in de regio is georganiseerd. De belangrijkste adviezen hebben betrekking op een betere inbedding van het OGW-project in de bestaande organisatiestructuur.  

Literatuur

Houtveen, A., Snel, M., Van den Hurk, H., & Kamphuis, A. (2017, 16 maart). Het effect van data-feedback op de instructiekwaliteit van studenten. Paper gepresenteerd op het congres van lerarenopleiders (Velon) te Amsterdam.  
Neven-Hummel, M., Houtveen, A. A. M., & Van den Hurk, H. T. G. (2014). Feedback helpt! Evaluatie van het project Opbrengstgericht Werken op de pabo over de schooljaren 2010/2011 t/m 2013/2014. Utrecht: Hogeschool Utrecht, Kenniscentrum Educatie.
Snel, M. J., Kamphuis, A., Van den Hurk, H. T. G, & Houtveen, A. A. M. (2018). Het optimaliseren van vakdidactische leerkrachtvaardigheden bij lezen. (Manuscript in voorbereiding). 
Van den Hurk, H. T. G, Houtveen, A. A. M., Snel, M. J., & Kamphuis, A. (2016, Januari). Effects of expert feedback on the quality of student teacher's reading instruction. Paper presented at the International Congress of School Effectiveness and Improvement (ICSEI), Glasgow, UK.
Van den Hurk, H. T. G., Houtveen, A. A. M., Van de Grift, W. J. C. M., & Cras, D. W. P. (2014). Data-feedback in teacher training. Using observational data to improve student teachers’ reading instruction. Studies in Educational Evaluation, 42.

Geletterdheid

Geletterdheid

Over het lectoraat