Focus op onderwijs in de professionele ruimte

Een hogere kwaliteit van het onderwijs en meer tevreden docenten en studenten: dat was het doel van het programma ‘Focus op onderwijs in de professionele ruimte’, dat Hogeschool Utrecht in 2012 en 2013 uitvoerde. Kern van dit programma was de vorming van zelfsturende docententeams, waarin de docenten alle ruimte kregen om verbeteringen in het onderwijs en de werkorganisatie door te voeren. 19 teams zijn sinds 2012 gestart met een pilot op dit gebied. Het Lectoraat Organiseren van Verandering in het publieke domein volgde hen daarbij en onderzocht de effecten. In december 2013 verscheen de eindrapportage.

Dit programma was een hogeschool breed project, waaraan docententeams van verschillende faculteiten deelnamen. Zij voerden een pilot uit, waarin zij experimenteerden met zelfsturing en de vragen die daarbij komen kijken. Daarbij valt te denken aan vragen als:

  • Hoe organiseer je het werk en hoe verdeel je de taken?
  • Wat is de positie van de meewerkend voorman of teamleider?
  • Hoe geef je elkaar feedback en spreek je ieder op zijn verantwoordelijkheden aan?
  • Hoe zorg je ervoor dat iedereen werkt vanuit dezelfde missie en uitgangspunten?

Doel van de pilots was om verbeteringen door te voeren in het onderwijs en om de eigen professionaliteit te verhogen. Partnership was daarbij het kernbegrip: docenten werken samen aan goede resultaten, ieder in zijn eigen rol en met zijn eigen talenten.

Monitoring door het lectoraat

Het HU-lectoraat was nauw betrokken bij de pilots van de 19 docententeams en monitorden het proces en onderzochten de effecten ervan. In december 2013 publiceerden het de onderzoeksresultaten in een eindrapport. Voor deze rapportage heeft het lectoraat interviews gehouden met trekkers, leden en begeleiders van de teams. Ook zijn de maandelijkse teamverslagen geanalyseerd. Daarnaast is eind 2012 een schriftelijke enquête uitgevoerd bij 11 pilotteams, met vragen over de teamvorming en organisatiecontext. Tot slot analyseerden de onderzoekers de uitkomsten van studenttevredenheidsonderzoeken, waarbij is gekeken naar verschillen tussen 2012 en 2013.

Diverse veranderingen doorgevoerd

Uit de rapportage blijkt dat in veel van de teams veranderingen zijn doorgevoerd op het gebied van de taakverdeling, de onderlinge samenwerking, de positionering van teamleden en de organisatiestructuur. Ook hebben teams zich verdiept in hun vakinhoudelijke competenties en in de opbouw van het curriculum. In sommige teams is er gewerkt aan de binding met de praktijk en de studenten, en aan de verbetering van de positie van het team in de organisatie.

De genoemde veranderingen worden door de geënquêteerde docenten positief beoordeeld. Wel zien de docenten nog een aantal verbeterpunten, zoals een grotere effectiviteit van het teamoverleg, meer onderlinge feedback en meer helderheid over wat de leidinggevende van de docenten verwacht. Daarnaast is te zien dat de studenttevredenheid bij de pilotteams aanzienlijk en significant is toegenomen, terwijl de studenttevredenheid hogeschoolbreed slechts een kleine stijging laat zien.

Succesfactoren en belemmeringen

In de rapportage zijn ook de factoren op een rij gezet die het succes van de pilots hebben bevorderd of belemmerd. Bevorderende factoren waren:

  • de inzet en het commitment van de leidinggevende;
  • een doordachte organisatie van de pilot in samenhang met een effectieve werkorganisatie;
  • productieve onderlinge verhoudingen binnen het team, met enthousiaste trekkers en teamleden en een inhoudelijke verbinding met elkaar.

Belemmerende factoren waren:

  • het ontbreken van een gezamenlijke richting;
  • een gebrek aan leiderschap bij het management;
  • een inefficiënte werkwijze en organisatie van het team;
  • een hoge werkdruk, waardoor er geen tijd is voor de pilot;
  • gebrek aan steun vanuit de directe omgeving van het team;
  • te veel beleidsontwikkelingen en bureaucratie van bovenaf;
  • te weinig tijd voor frequent teamoverleg.

Deze factoren komen overeen met bevindingen uit eerdere onderzoeken rond dit thema.

Slotconclusie

Al met al was de conclusie dat de deelnemende teams goed op weg zijn als het gaat om zelfsturing en kwaliteitsverbetering. De teams zijn zelf probleemeigenaar geworden en zijn zich er meer van bewust dat onderwijskwaliteit een gezamenlijke opgave is. Werken in teams is vanzelfsprekend geworden en onderdeel van de besturingsfilosofie van de Hogeschool Utrecht.

Vervolg

Teamvorming gaat de komende jaren breder ontwikkeld worden binnen de organisatie van Hogeschool Utrecht. Binnen de Faculteit Maatschappij & Recht gebeurt dit in het project Team 2.0, waar het Lectoraat Organiseren van Verandering in het publieke domein bij betrokken is. Daarbij kan optimaal gebruik worden gemaakt van de ervaringen en opbrengsten van het project ‘Focus op onderwijs in de professionele ruimte’.

Organiseren van Verandering in het publieke domein

Organisatieconfiguraties en Arbeidsrelaties

Over het lectoraat