Erop af en dan? Over de aanpak van huiselijk geweld in de Utrechtse buurtteams Sociaal

Looptijd: september ’15 – september ’17
Betrokkenen:Dit onderzoek werd gedaan vanuit het lectoraat Werken in Justitieel Kader
Lectoren: Anneke Menger, Jacqueline Bosker en Vivienne de Vogel
Onderzoekers: Charlotte van Bersouw

Onderzoeksvraag

Wat zijn zinvolle aanknopingspunten voor de ontwikkeling van de aanpak van huiselijk geweld door de Utrechtse buurtteams?

Doel

Het doel van dit verkennende onwikkelingsgerichte onderzoek is om vraagstukken te systematiseren en te analyseren om zo zinvolle keuzes te kunnen maken over de thema's waarop de ontwikkeling van de aanpak van de huiselijk geweld en daarbij ondersteunend praktijkonderzoek zich moeten richten.

Huiselijk geweld wordt omgeven door angst, geheimen, wantrouwen en isolement. Het verlamt en isoleert. In de aanpak van de Utrechtse buurtteams staan begrippen als "eigen kracht",  "sociaal netwerk" en "normaliseren in plaats van problematiseren"centraal. Hoe gedijt de aanpak van huiselijk geweld in dit brede basisaanbod van de Utrechtse buurtteams Sociaal, die op 1 januari 2015 van start gingen? Voor welke vraagstukken en uitdagingen worden zij gesteld bij het inbedden van de aanpak van huiselijk geweld in hun brede basiszorg? En wat zijn zinvolle aanknopingspunten voor de verdere ontwikkeling ervan? Vanaf september 2015 is een verkennend ontwikkelingsgericht vooronderzoek uitgevoerd om richting te kunnen geven aan dit ontwikkelings- en onderzoeksproces.

Nederland ontwikkelt zich van een verzorgingsstaat naar een participatiemaatschappij. Het accent verschuift van gespecialiseerde zorg gericht op probleemoplossing naar integrale basiszorg met het accent op preventie en participatie.  Burgers dienen meer verantwoordelijkheid te dragen voor hun eigen en elkaars zorg en welzijn. De professional moet een stapje terug doen.  De regie voor de basiszorg ligt bij de gemeente. De gemeente Utrecht organiseert deze basiszorg door de inrichting van 18 buurtteams. Achter de voordeur van elke buurtteam opereren eigenlijk 2 buurtteams in nauwe samenwerking met elkaar:  de buurtteams Jeugd en Gezin voor cliënten die minderjarig zijn of minderjarige kinderen hebben en de buurtteams Sociaal voor de overige cliënten.  Dit onderzoek richt zich op de buurtteams Sociaal, maar er is wel een vergelijking gemaakt met de werkwijze van de aanpak van huiselijk geweld in de buurtteams Jeugd en Gezin.

Huiselijk geweld is een verzamelbegrip voor fysiek, psychisch en seksueel geweld in huiselijke kring en omvat kindermishandeling, partnergeweld, eergerelateerd geweld en geweld tegen ouders en ouderen in relaties, gezinnen en families. Het beleidsterrein huiselijk geweld is net als dat van de basiszorg volop in ontwikkeling en beweging . De eerste onderzoeken naar de effectiviteit van de aanpak van huiselijk geweld   tonen aan dat het in de praktijk moeizaam is duurzame veiligheid te realiseren en dat verder ontwikkeling van de aanpak ook nodig is.

Uit het onderzoek blijkt dat de aanpak van huiselijk geweld in de buurteams ondanks het enthousiasme en de kundigheid van de buurtteamwerkers "wringt". Het stelt de buurtteams voor een aantal dilemma's of spanningsvelden. Zo staat bijvoorbeeld in de aanpak van de buurtteams eigen keuze centraal, terwijl de aanpak van huiselijk geweld kan vragen om drang en dwang.  Bij kindermishandeling is daarin voorzien, maar bij overige vormen van huiselijk geweld eigenlijk niet.  
De opdracht aan de buurtteams om te "normaliseren" en eenvoudige oplossingen te bedenken staat op gespannen voet met het problematiseren dat nodig is om de aard en ernst van geweld zorgvuldig in kaart te brengen.  Er blijken ook weinig mogelijkheden te zijn op om te schalen of gebruik te maken van gespecialiseerde vormen van hulpverlening bij huiselijk geweld anders dan kindermishandeling.

Er zijn praktische problemen omdat geweld en families zich over meerder buurten en buurtteams uitspreiden - bijvoorbeeld bij gescheiden partners - en omdat sociale netwerken niet altijd veilig zijn.
In de aanpak van de buurtteams lijkt de aandacht vooral te liggen op externe aspecten van Eigen Kracht zoals regie houden en zelfredzaamheid en minder op interne aspecten als zelfvertrouwen, moed, wilskracht, vertrouwen en wederkerigheid, terwijl die interne aspecten juist worden aangetast door huiselijk geweld. Ook vraagt de aanpak van huiselijk geweld professionele moed, die minder tastbaar is dan het boeken van resultaten.  

Meer informatie

Lees hier de eindpublicatie.

1Denkt bijvoorbeeld aan Wet Meldcode Huiselijk Geweld sinds juli 2013, vorming Veilig Thuis uit Advies- en Meldpunten Kindermishandeling en Steunpunten Huiselijk Geweld sinds 1 januari 2015, aanscherping meldcode 2016
2Zie bijvoorbeeld Tierolf, B, K.Lünnemann en M. Steketee (2014). Doorbreken van geweldspatroon vraagt gespecialiseerde hulp, onderzoek van aanpak huiselijk geweld in G4, Verweij-Jonker Instituut Urecht; Sprokkereef, J-D., L.Bruinoge (2016). Rapportage Veilig Thuis: de basis op orde, Rijksoverheid. Denkt bijvoorbeeld aan Wet Meldcode Huiselijk Geweld sinds juli 2013, vorming Veilig Thuis uit Advies- en Meldpunten Kindermishandeling en Steunpunten Huiselijk Geweld sinds 1 januari 2015, aanscherping meldcode 2016 Zie bijvoorbeeld Tierolf, B, K.Lünnemann en M. Steketee (2014). Doorbreken van geweldspatroon vraagt gespecialiseerde hulp, onderzoek van aanpak huiselijk geweld in G4, Verweij-Jonker Instituut Urecht; Sprokkereef, J-D., L.Bruinoge (2016). Rapportage Veilig Thuis: de basis op orde, Rijksoverheid.