Effectiviteit Woordenschattherapie

Looptijd: 2012 - 2015

Relevantie voor de beroepspraktijk en het onderwijs

Tien. Dat is het aantal nieuwe woorden per dag dat jonge kinderen zonder oefening of behandeling leren. Bij kinderen met een specifieke taalontwikkelingsstoornis (S-TOS) is dit niet zo vanzelfsprekend. Hoe kunnen deze kinderen wel meer nieuwe woorden leren? In verschillende projecten onderzoekt het lectoraat samen met partners en studenten hoe deze kinderen het best nieuwe woorden kunnen leren.

Een effectieve werkwijze kan worden toegepast in de logopedische begeleiding van kinderen en wordt binnen de opleiding Logopedie opgenomen in het curriculum.

Doel en doelgroep

Dit project levert een bijdrage aan evidence based logopedisch handelen. Ook draagt het bij aan de effectiviteit van woordenschatbehandeling in de behandelgroepen en de klassen van kinderen met een taalontwikkelingsstoornis.

Resultaat en producten

Broeder, Oustou, Strik (2013) voerden een afstudeeronderzoek uit in opdracht van Lieke Kuipers. In dat onderzoek zijn positieve effecten gevonden van een geprotocolleerde woordenschatbehandeling op basis van het Viertaktmodel. Kinderen met een taalontwikkelingsstoornis in groep 7 en 8 van het cluster 2-onderwijs gingen significant vooruit in het herkennen van doelwoorden die via de woordenschatdidactiek Met Woorden in de Weer waren aangeboden, vergeleken met woorden die terloops werden aangeboden. Astrid van Leerdam (2014) vond vergelijkbare resultaten in haar onderzoek bij kinderen van 10 tot 13 jaar met een TOS, al dan niet met comorbiditeit. Ook deze groep kinderen leerde meer woorden wanneer deze via de werkwijze van Met Woorden in de Weer werden aangeboden. Bovendien merkte zij in de voorbereiding van haar onderzoek, dat de leerkrachten van deze oudere kinderen geneigd waren om in de helft van de gevallen te makkelijke doelwoorden te selecteren. Henaly Leijenhorst (2014) onderzocht bij dezelfde doelgroep het effect van het herhaald uitspreken van een woord op de receptieve woordenschatontwikkeling. Uit haar studie bleek dat de kinderen de woorden niet beter onthielden door het herhaald uitspreken.

In een pilotstudy heeft Floor Cohen Tervaert (2012) onderzoek gedaan naar het rendement van een geprotocolleerde woordenschatbehandeling bij peuters met een specifieke taalontwikkelingsstoornis. In deze studie blijkt dat peuters vier keer zo veel nieuwe woorden leren produceren tijdens de geprotocolleerde woordenschattherapie, op basis van de werkwijze Met Woorden in de Weer, dan tijdens de behandeling die nu wordt aangeboden (usual care). In de geprotocolleerde therapie zijn alle stappen uitgeschreven: van doelen, werkwijze en materialen tot verhaaltjes of situaties met doelwoorden.

Momenteel wordt op behandelgroepen van Auris en de NSDSK in randomized controlled trial gekeken naar het effect van werken volgens Met Woorden in de Weer op de expressieve woordenschat bij peuters met een TOS. Vergeleken met de pilotstudy zijn bij dit onderzoek een grotere groep peuters en meer logopedisten betrokken. Voor dit onderzoek zijn twee volledig uitgeschreven woordenschatprotocollen ontwikkeld rond twee nieuwe thema’s. De protocollen bestaan uit een instructie per sessie met doelen, werkwijze, materialen en semantische scripts. Een semantisch script is een uitgeschreven verhaal of situatie met doelwoorden in zinnen. Dit script gebruikt de logopedist tijdens de woordenschatsessie. De aanpak met scripts houdt in dat zorgvuldig geselecteerde woorden van verschillende woordsoorten worden ingebouwd in een gebeurtenis zoals gaan slapen of boodschappen doen. Hierna wordt het script herhaald in een tweede context, bijvoorbeeld door het lezen van een boek. Resultaten van deze studie worden in 2015 verwacht.

Implementatie

Door te werken met het woordenschatprotocol op basis van de woordenschatdidactiek Met Woorden in de Weer leren peuters, kinderen in groep 7/8 en kinderen van 10 tot 12 jaar met een Specifieke Taalontwikkelingsstoornis (S-TOS) meer woorden dan wanneer de woorden minder gestructureerd worden aangeboden. De protocollen worden beschikbaar gesteld aan logopedisten werkzaam bij partners van ´Verbindend Vernieuwen´.

Projectpartners

Auris
NSDSK
Hogeschool Utrecht
Universiteit Utrecht

Cofinanciering

De lopende effectstudie naar het effect van een geprotocolleerde semantisch script op de woordenschatontwikkeling van peuters met een TOS is gefinancierd uit het programma ‘Verbindend vernieuwen’. Verbindend Vernieuwen is een meerjarenafspraak om de zorg en expertise van de ZG-sector te positioneren en te bekostigen.

Betrokken lectoraat

Lectoraat Logopedie: Participatie door Communicatie

Betrokken lector en onderzoekers

Ellen Gerrits, Gerda Bruinsma, Ingrid Singer, Lieke Kuipers,
NSDSK: Astrid Kruythoff, Floor Cohen Tervaert, Karin Wiefferink, Noëlle Uilenburg
Auris: Esther Ottow, Maartje Kouwenberg

Links

Overzicht onderzoeksprojecten van Auris.

Kuipers, L., Bruinsma, G., Blessenaar, I., Broeder, A. den, Oustou, N., Strik, E., Gerrits, E. (2013). De effectiviteit van het Viertaktmodel voor de passieve woordenschatuitbreiding van kinderen in groep 7 en 8 in het cluster 2 onderwijs. Bachelorscriptie Hogeschool Utrecht.

Cohen Tervaert, F. (2012). Vocabulary intervention protocol for preschoolers with specific language impairment. Masterthese, Universiteit Utrecht.

Leijenhorst, H. (2014). Het effect van Het Herhaald uitspreken van woorden op de receptieve woordenschat-ontwikkeling van 11-13 jarige kinderen met een taalontwikkelingsstoornis. Mastherthese, Universiteit Utrecht.

Leerdam, A., van (2014). Het effect van de woordenschatdidactiek Met Woorden in de Weer op de passieve woordenschat van kinderen van 10-13 jaar met een taalontwikkelingsstoornis. Mastherthese, Universiteit Utrecht.

Bouhuis, D., Kraak, T., & Peters, C. (2014). Het Viertaktmodel bij peuters met een taalontwikkelingsstoornis: onderzoek naar het effect van het Viertaktmodel op het begrip van verschillende woordsoorten bij peuters met een taalontwikkelingsstoornis. Bachelorscriptie, Hogeschool Utrecht.

Logopedie: Participatie door Communicatie

Logopedie

Over het lectoraat

Deze website maakt gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.

Sluiten