De relatie tussen kennis van leraren over het leerproces, de kwaliteit van de instructie en de leesprestaties van de leerlingen.

De relatie tussen kennis van leraren over het leerproces, de kwaliteit van de instructie en de leesprestaties van de leerlingen. 
Promotietraject: Henk van den Hurk 

Probleemstelling

Dit promotieonderzoek is gestart vanuit de vooronderstelling dat leraren een beroep doen op hun vakdidactische kennis bij de vormgeving van hun pedagogisch- en didactisch handelen. Onderzoek naar het niveau van vakdidactische kennis van leraren op het gebied van het lezen blijkt schaars en voor een belangrijk deel gericht op de vakdidactiek van voorbereidend en aanvankelijk lezen. Aanvullend onderzoek op dat gebied voorziet dus zeker in een behoefte. Na de ontwikkeling van een kennistoets is de relatie onderzocht met het instructie gedrag van leraren en de leesprestaties van de leerlingen. De transfer van de vakdidactische kennis van de leraar blijkt een belangrijke achilleshiel. Een in de opleiding van leraren toegepast concept, waarin wordt gewerkt met observaties en data-feedback, lijkt in dit verband soelaas te bieden. In dit onderzoek zijn twee varianten van deze werkwijze uitgetest in de initiële opleiding van leraren primair onderwijs en in de master opleiding educational needs. 

Onderzoeksvraag

In een eerste onderzoeksvraag in dit proefschrift wordt gefocust op het vaststellen van het niveau van vakdidactische kennis op het gebied van het lezen bij leraren primair onderwijs. In een volgende studie is onderzocht in welke mate het instructiegedrag van leraren bij vloeiend lezen wordt bepaald door hun vakdidactische kennis van lezen. Vervolgens is onderzocht in welke mate het niveau van vakdidactische kennis van de leraar en het pedagogisch- en didactisch handelen van die leraar bepalend zijn voor de gevonden verschillen in de leesprestaties van hun leerlingen. In de twee resterende studies is onderzocht of het gebruik van een cyclisch model van het observeren van leraarsgedrag en het gebruik van data-feedback samenhangt met een kwalitatieve verbetering van het pedagogisch- didactisch handelen van de leraar.

Methode

Om de vakdidactische kennis van leraren over lezen vast te kunnen stellen is een kennistoets ontwikkeld die is voorgelegd aan leraren uit het primair onderwijs. Tegelijkertijd zijn leeslessen van deze leraren geobserveerd met behulp van gestandaardiseerde observatie instrumenten. Daarnaast zijn gegevens verzameld over de leesvorderingen van alle betrokken leerlingen. Onderzoeken naar de toepassing van een systematiek voor data-feedback in een cyclisch model van opbrengst gericht werken zijn uitgevoerd bij eerstejaars studenten van een initiële lerarenopleiding (op het gebied van interactief voorlezen) en bij studenten van een masteropleiding (op het gebied van pedagogische- en didactische leraarsvaardigheden). In deze beide onderzoeken is gebruik gemaakt van een ‘one group pre-test post-test design’.

Resultaten

Hoewel leraren in het algemeen beschikken over een redelijke vakdidactische kennis van lezen, zetten zij die kennis niet noodzakelijkerwijs in bij het vormgeven van hun instructie bij vloeiend lezen. Er is, met andere woorden, een kloof tussen de verkregen kennisbasis van leraren en de leesinstructie die zij verzorgen tijdens de lessen in hun professionele praktijk.
Daarnaast blijkt dat de verschillen in de leesprestaties van leerlingen op het gebied van vloeiend lezen niet verklaard worden door het verschil in vakdidactische kennis van die leraren. Het gedrag van leraren speelt in dat opzicht wel een, zij het slechts beperkte, rol. Meer specifiek geldt dat het gedrag van leraren dat er op is gericht de leerlingen aan het lezen te houden, significant bijdraagt aan de verschillen in vloeiend leesgedrag.
Tot slot is gekeken naar de kloof die bestaat tussen de vakdidactische kennis die leraren verwerven tijdens hun opleiding en het instructiegedrag van deze leraren in hun professionele praktijk. Het observeren van dit instructiegedrag met gestandaardiseerde observatie instrumenten en het gebruik van een cyclisch model van data-feedback kan een belangrijke bijdrage leveren aan pogingen deze kloof te dichten. Aan leraren worden mogelijkheden geboden om alternatief instructiegedrag te expliciteren, te oefenen in hun eigen werksituatie en bij gebleken succes te implementeren in hun standaard handelingsarsenaal. 

Literatuur:

Van den Hurk, H.T.G. (2017). Teacher knowledge and instructional behaviour and student achievement in reading (Doctoral dissertation). Groningen: Rijksuniversiteit Groningen. 
Van den Hurk, H.T.G, Houtveen, A.A.M. & Van de Grift, W.J.C.M.(submitted). Does teacher knowledge matter in improving student reading fluency?
Van den Hurk, H.T.G, Houtveen, A.A.M. & Van de Grift, W.J.C.M. (2017). Does teacher’s pedagogical content knowledge affect their fluency instruction? Reading and Writing, 30(6), 1231-1249. doi:10.1007/s11145-017-9721-9
Van den Hurk, H. T. G., Houtveen, A. A. M., & Van de Grift, W. J. C. M. (2016). Fostering effective teaching behavior through the use of data-feedback. Teaching and Teacher Education, 60, 444-451. doi:10.1016/j.tate.2016.07.003
Van den Hurk, H. T. G., Houtveen, A. A. M., Van de Grift, W. J. C. M., & Cras, D. W. P. (2014). Data-feedback in teacher training. Using observational data to improve student teachers’ reading instruction. Studies in Educational Evaluation, 42, 71-78. doi:10.1016/j.stueduc.2013.10.009
Van den Hurk, H. T. G., Houtveen, A. A. M., & Van de Grift, W. J. C. M. (2012). Kennis van leraren over leesdidactiek. Pedagogische Studiën, 89(4), 192-206.

Geletterdheid

Geletterdheid

Over het lectoraat

Publicatie Henk van den Hurk

Van den Hurk, H.T.G. (2017). Teacher knowledge and instructional behaviour and student achievement in reading (Doctoral dissertation). Groningen: Rijksuniversiteit Groningen.

Lees de publicatie online