Curriculumvernieuwing en onderzoek naar optimalisering kennis en vaardigheden van studenten

Module Geletterdheid1 in de opleiding Master Educational Needs (SvO) 

Probleemstelling

Voor de kwaliteit van het leesonderwijs is het van groot belang dat de leraar beschikt over specialistische vakdidactiek kennis  van het leesleerproces. Die specialistische kennis moet vervolgens worden ingezet bij de vormgeving en uitvoering van leeslessein in de onderwijspraktijk. Er is slechts in zeer beperkte mate onderzoek gedaan naar de relatie tussen de vakdidactische kennis van leraren en de kwaliteit van de leesinstructie die zij verzorgen.  Uit onderzoek in het domein van het vloeiend lezen, uitgevoerd door het lectoraat Geletterdheid, blijkt dat slechts 8% van de variantie in het instructiegedrag van de leraar wordt verklaard door hun vakdidactische kennis (Van den Hurk, Houtveen & Van de Grift, 2017). Er bestaat, met andere woorden, een forse kloof tussen de theoretische kennis van leraren en het instructiegedrag in hun onderwijspraktijk. Deze bevinding bevestigt de noodzaak om de opleiding niet te beperken tot het overdragen van kennis, maar de studenten tevens in de gelegenheid te stellen hun vaardigheden te oefenen in de onderwijspraktijk.

Onderzoeksvragen

De studenten van de opleiding Ma-EN moeten in de module Geletterdheid 1 kunnen beschikken over de beschikbare wetenschappelijke evidentie op het gebied van het leesonderwijs. Om hun leerlingen optimaal te kunnen begeleiden tot geoefende lezers moeten zij daarnaast in staat zijn om die wetenschappelijke kennis te vertalen naar hun eigen onderwijspraktijk. Onderzoek naar de resultaten van de in deze module toegepaste werkwijze moet duidelijk maken of de studenten hun vakdidactische kennis op het gebied van de leesdidactiek inderdaad weten te vergroten. Daarnaast is het de vraag of de studenten in staat zijn om hun instructiegedrag te optimaliseren. 

Methode

De samenwerking tussen het lectoraat Geletterdheid en docenten van de specialisatie Leren van de opleiding Ma-EN heeft onder meer geleid tot een ‘state-of-the-art’ curriculum voor de module Geletterdheid 1. Dit curriculum, dat is geïmplementeerd in het cursusjaar 2012-2013 operationeel is, zal in de aanloop van het cursusjaar 2018-2019 opnieuw worden geactualiseerd.
Het kennisniveau van de studenten wordt in beeld gebracht met toetsen op het gebied van de vakdidactische kennis van voorbereidend en aanvankelijk lezen en de vakdidactische kennis van vloeiend lezen (Van den Hurk, Houtveen & Van de Grift, 2012). Deze toetsen worden formatief ingezet en bieden de studenten de mogelijkheid om hiaten op te sporen in hun specifieke vakdidactische kennis en daar in de loop van de module gericht aan te werken. De eerste toets wordt afgenomen voor aanvang van de module en de laatste toetsing vindt plaats bij de afronding van de module. Door het gebruik van een digitale interface kunnen de studenten onmiddellijk over de toets resultaten beschikken. 
In de module Geletterdheid 1 van de Ma-EN wordt al enige tijd gewerkt met een cyclisch model voor data-feedback. Feedback blijkt effectief in het verbeteren van het instructiegedrag van leraren. Werken met een cyclisch model waarin sprake is van herhaalde observaties en feedbackmomenten zou het meest optimaal zijn. Kenmerkend voor het toegepaste cyclisch model voor data-feedback is, dat er gewerkt wordt met een afwisseling tussen theorie op de opleiding en het uitvoeren van een les in de praktijk. In de betreffende modules krijgen de studenten theorie aangeboden over effectieve instructie bij verschillende domeinen binnen de leesontwikkeling van leerlingen. Bij aanvang van de module worden zij geobserveerd door medestudenten met door het lectoraat aangeleverde gestandaardiseerde observatie-instrumenten. Op basis van de feedback op de gegeven les  worden de studenten uitgenodigd om specifieke verbeterpunten te formuleren die concreet kunnen worden toegepast in de eigen professionele praktijk en om deze verbeterpunten in verband te brengen met de aangeboden kennis over effectieve leesinstructie. Aan het eind van de module, wordt opnieuw een les geobserveerd en van feedback voorzien. De studenten wordt gevraagd te beschrijven welke vooruitgang zij hebben geboekt en op welke punten nog verbetering mogelijk is.

Resultaten

Een eerste analyse van de resultaten over de cursusjaren 2012-2013 en 2013-2014 toont significante vorderingen, zowel in het kennisniveau als in het vakdidactisch handelen bij de deelnemende studenten. Een rapportage over de resultaten die zijn bereikt vanaf het cursusjaar 2014-2015 is in voorbereiding. 

Literatuur:

Houtveen, A.A.M., Van den Hurk, H.T.G., & Terpstra, O. (2014). Kennistoetsen en observaties in de module Geletterdheid 1. Presentatie van de resultaten bereikt in de cursusjaren 2012-2013 en 2013-2014 . Utrecht: Lectoraat Geletterdheid.
Van den Hurk, H.T.G, Houtveen, A.A.M. & Van de Grift, W.J.C.M. (2017). Does teacher’s pedagogical content knowledge affect their fluency instruction? Reading and Writing. doi:10.1007/s11145-017-9721-9
Van den Hurk, H., Houtveen, A. & Van de Grift, W. (2017, 23 maart). Het verbeteren van instructie vaardigheden van leraren met behulp van data-feedback. Symposium op de conferentie ter gelegenheid van het afscheid van Dick de Wolf.
Van den Hurk, H.T.G., Houtveen, A.A.M., & Van de Grift, W.J.C.M. (2012). Kennis van leraren over leesdidactiek. Pedagogische Studiën 89(4), 191-206.
Van den Hurk, H. T. G., Houtveen, A. A. M., & Van de Grift, W. J. C. M. (2013, april). Vakdidactische kennis en instructiegedrag bij lezen. Presentatie op het Veloncongres te Groningen.
Van den Hurk, H. T. G., Houtveen, A. A. M., & Van de Grift, W. J. C. M. (2016). Fostering effective teaching behavior through the use of data-feedback. Teaching and Teacher Education, 60, 444-451. doi:10.1016/j.tate.2016.07.003 
Van den Hurk, H. T. G, Houtveen, A. A. M., Terpstra, O. (2018). Evaluatie van observaties in de module Geletterdheid 1 van de opleiding Master Educational Needs. (Manuscript in voorbereiding).

Geletterdheid

Geletterdheid

Over het lectoraat