Bevorderen van taalontwikkeling bij kleuters (kleuters in LIST)

Probleemstelling

Het doel van het kleuteronderwijs is dat álle kinderen een goede bagage meekrijgen naar groep 3. Dit betekent dat kinderen, naast de benodigde vaardigheden, ook kennis van de wereld moeten hebben. Er zijn echter nog teveel kinderen die met een achterstand groep 3 binnenkomen, wat ervoor zorgt dat het proces van leren lezen vaak moeizamer gaat. Uit onderzoek blijkt dat programma’s voor kleuters waarin sprake is van een balans tussen instructie van vaardigheden (fonemisch bewustzijn, fonemen en andere vaardigheden) en ontwikkelingsgericht werken (door de kleuter geïnitieerde activiteiten), de geletterdheid en taalvaardigheid van de kleuters meer bevorderen dan programma’s waarin deze balans ontbreekt. Binnen het lectoraat is een thematisch programma voor de kleuters ontwikkeld waarin de ontwikkeling van vaardigheden is geïntegreerd in authentieke activiteiten.

Het programma van het Kleuters in LIST project

In het programma wordt gewerkt met essentiële thema’s die 4-6 weken duren, om zo kennis van de wereld op te bouwen. Bij elk thema wordt gebruik gemaakt van 10-15 prentenboeken die passen bij het thema. Na het voorlezen bespreekt de leerkracht met de leerlingen een essentieel aspect van het thema aan de hand van het boek en een bijpassende open vraag. Hierna wordt gezamenlijk geschreven aan de hand van een zin uit het boek. Overige (verwerkings)opdrachten, spel (in de hoeken) en activiteiten worden gekoppeld aan het thema en het boek. In het programma staat het prentenboek centraal omdat prentenboeken motiverend werken en rijke tekst en taal bevatten. Door vervolgens steeds aandacht te hebben voor het thema in alle activiteiten in de klas ontstaan veelzijdige verbindingen die essentieel zijn voor het begrip. Langs deze weg wordt in het programma gewerkt aan de volgende doelen: 1) Opbouwen van kennis- en ervaringsbasis voor taalbegrip (kritisch luisteren) en taalproductie; 2) Opbouwen van brede een veelzijdige belangstelling voor (prenten)boeken; 3) Fundamenteel begrip van de lees- en schrijfhandeling voor alle leerlingen (Smits, Houtveen, & Brokamp, 2017).

Onderzoeksvragen

In het onderzoek staan de volgende vragen centraal:
1. Lukt het de leerkrachten om het Kleuters in LIST-programma te implementeren?
2. Vindt er groei plaats op de Invented Spelling en Letterkennis bij de leerlingen?
3. Is de groei op de Invented Spelling- en Letterkennistoets te verklaren door leerlingkenmerken en/of de interventie?

Methode van onderzoek

Het Kleuters in LIST-project omvat een periode van 2 schooljaren (2016-2017/2017-2018), waarbij de leerlingen van groep 1 en 2 van negen scholen worden gevolgd. De mate van implementatie van het Kleuters in LIST-project op leerkrachtniveau is onderzocht door analyse van de kwaliteit van de gekozen thema’s, boeken en opdrachten en observatie van de kwaliteit van het leerkrachtgedrag tijdens het voorlezen en schrijven. Voor het vaststellen van eventuele groei in invented spelling worden bij de leerlingen van groep 1 (eind schooljaar) en groep 2 (begin, midden en eind schooljaar) een invented spellingtoets afgenomen. Tevens is nagegaan of er ontwikkeling in de letterkennis van de leerlingen van groep 2 is vast te stellen door afname van een letterkennistoets. Tevens zijn leerlingkenmerken in beeld gebracht (sekse, ses en leeftijd). Voor het beantwoorden van deze onderzoeksvragen worden beschrijvende analyses uitgevoerd. Met behulp van multi-niveau analyse gaan we na of de groei op de toetsen verklaard wordt door de leerling- en leerkrachtvariabelen. 

Resultaten

Het onderzoek loopt momenteel nog, waardoor er nog geen resultaten beschikbaar zijn.

Smits, A. E. H., Houtveen, A. A. M., & Brokamp, S. K. (2017). Handleiding bij het Kleuters in LIST-project. Utrecht: Hogeschool Utrecht, Kenniscentrum Leren en Innoveren.

Geletterdheid

Geletterdheid

Over het lectoraat