Jaap Dronkers

Terug naar onderzoekers Jaap Dronkers
Functie: Onderzoeker
Lectoraat: Innovatie van Beweegzorg

Jaap Dronkers is fysiotherapeut en bewegingswetenschapper. Hij doet onderzoek naar de fysieke fitheid en zelfredzaamheid van een patiënt die voor een opname naar het ziekenhuis komt. Een relevant onderwerp voor de patiënt omdat een ziekenhuisopname een grote impact heeft op zijn fysieke fitheid maar omgekeerd de patiënt via zijn fysieke fitheid invloed heeft op het verloop en de duur van de ziekenhuisopname. Het is ook het onderwerp van het proefschrift ‘Preoperative physical fitness in older patients’ waarop hij in 2013 is gepromoveerd. Zijn onderzoek past goed bij de huidige transitie van een puur medisch naar een meer functioneel georiënteerde gezondheidszorg. Hij voert dit uit in ziekenhuis Gelderse Vallei en binnen het lectoraat Innovatie van beweegzorg. Naast onderzoeker is hij als hoofd Generieke lijn verbonden aan de masteropleiding Fysiotherapie van Hogeschool Utrecht. In het onderwijs van deze opleiding hebben de resultaten van het onderzoek via keuzeonderwijs en afstudeeronderzoeken al een plaats gekregen.

Project BEZIG

BEZIG is een project in Ziekenhuis Gelderse Vallei in Ede met als doel dat patiënten in het ziekenhuis meer gaan bewegen. Feit is dat dit nu nauwelijks gebeurt. Onderzoek en ook metingen in dit ziekenhuis hebben dat aangetoond. De literatuur is duidelijk over de impact van inactiviteit gedurende een opname van 1-2 weken. Patiënten kunnen in deze korte tijd veel spierfunctie verliezen. Met name oudere patiënten zijn hiervoor ‘at risk’. Het duurt vervolgens maanden voordat dit herstelt en in de meeste gevallen is het herstel onvolledig. Op korte termijn leidt dit tot functieverlies en een verhoogd risico op ziekenhuiscomplicaties, mortaliteit en een langere ligduur. Op langere termijn is het vooral bij ouderen de oorzaak van soms langdurig  en blijvend verlies van zelfredzaamheid.  
In het project ‘BEZIG’ werken geriatriefysiotherapeuten, geriatrieverpleegkundigen en een geriater samen om het onnodig functieverlies tijdens een ziekenhuisopname zo veel mogelijk te beperken. Daarvoor is nodig dat patiënten voldoende bewegen en niet onnodig stilzitten of stilliggen. Gewerkt wordt met een proeftuin waar interventies worden ontwikkeld en uitgeprobeerd. Bij succes volgt een uitrol naar andere afdelingen.
Een standaard meting van het activiteitenniveau van de patiënt gedurende de gehele opname (die direct zichtbaar is in het EPD) vormt de basis van het project. Deze is met succes geïmplementeerd en maakt het mogelijk het beweeggedrag van de patiënt continue te monitoren en beweeginterventies snel en goedkoop te evalueren. Het zorgt voor een bewustwording van het beweeggedrag bij zowel patiënten als zorgverleners. Een tweede voordeel van de standaardmeting van het activiteitenniveau is een snelle en objectieve evaluatie van te implementeren interventies. 
Uit een analyse uit de literatuur blijkt dat de ziekenhuiscultuur een dominante oorzaak is van het lage activiteitenniveau van de patiënt tijdens een opname. Interviews met patiënten, mantelzorgers, verpleegkundigen en afdelingsartsen in het eigen ziekenhuis bevestigen dit beeld.
Op basis van de analyse zijn een reeks interventies opgesteld die het activiteitenniveau van de patiënt in de ziekenhuisomgeving moet normaliseren. Omdat de patiënt niet veel valt te verwijten richt het project zich niet op de patiënt die meer moet bewegen maar op een aanpassing van de ziekenhuisomgeving die het bewegen faciliteert.
Een van die interventies die binnen het project momenteel wordt onderzocht, gaat over de bezoekcultuur (stereotiep een bed met een patiënt omringd door klapstoeltjes met bezoek). Uit de interviews met mantelzorgers kwam naar voren dat  zij graag samen met de patiënt over de afdeling of door het ziekenhuis willen lopen. Ze zijn echter onzeker of dit wel mag of verantwoord is. Om hier iets aan te doen, is een eenvoudig en doeltreffend mobiliteitsschema ontwikkeld. Via een kwalitatief onderzoek zal worden onderzocht of mantelzorgers het schema opmerken, begrijpen en gebruiken.

Project UMCU in beweging

Bewegen is goed voor je, ook als je in het ziekenhuis ligt. Je conditie blijft beter op niveau, je houdt sterkere spieren, bent langer onafhankelijk van de zorg van anderen en voelt je er beter door. De kans op complicaties is zelfs kleiner bij patiënten die een betere conditie hadden voor hun opname, en bij patiënten die tijdens hun opname meer bewegen. Maar ondanks dat iedereen het belang ziet van bewegen, brengen patiënten in het ziekenhuis gemiddeld 90% van de dag liggend of zittend door. Daarom is vanuit de leerstoel Fysiotherapiewetenschap het project UMC Utrecht in Beweging gestart. 
Het is niet zo heel gek dat er weinig bewogen wordt in een ziekenhuis. De omgeving op veel afdelingen is op dit moment weinig stimulerend tot bewegen. Stoelen staan meestal ergens in een hoekje terwijl uw bed centraal in de kamer staat. De gangen zijn saai en er is geen gezellige plek om andere patiënten te ontmoeten of om even te fietsen op een hometrainer. 
Daarnaast is er vaak weinig te beleven in een ziekenhuis, het is veelal wachten op een onderzoek of arts die nog langs zou komen. Binnen het UMC Utrecht vinden we het belangrijk dat er meer aandacht aan bewegen wordt besteed, het project UMC Utrecht in Beweging wil daarom het UMC Utrecht omvormen tot een beweegziekenhuis. 
Tijdens de looptijd van het project (2016-2020) zal er door het hele ziekenhuis steeds meer aandacht komen voor bewegen van patiënten. Denk hierbij aan:

  • Schermen aan de muur om spelletjes te spelen of met algemene informatie over verschillende thema's
  • Lijnen op de vloer met verschillende afstanden en looproutes om uw loopafstand uit te breiden
  • Activiteitenruimtes in elke vleugel om elkaar te ontmoeten en op een hometrainer te oefenen
  • Oefenprogramma’s van 5 minuten op het scherm bij uw bed om dagelijkse oefeningen te doen

Daarnaast zal er met elke afdeling een beweegplan worden gemaakt. Omdat bewegen op sommige afdelingen makkelijker is voor de patiënten dan op andere afdelingen is het belangrijk dit beweegplan per afdeling op maat te maken. 

Innovatie van beweegzorg

Over het lectoraat