Meer juridische kennis nodig bij uitvoer Wet maatschappelijke ondersteuning

22-11-2017

Sinds de invoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning wordt gemeentelijk gefinancierde zorg pas toegekend nadat de gemeente onderzoek heeft gedaan naar de persoonlijke situatie van de betreffende burger. Dit heeft de rol van lokale sociale professionals drastisch veranderd: deze heeft naast zorgkennis nu ook juridische kennis nodig. Het HU-lectoraat Toegang tot het Recht heeft een verkennend onderzoek gedaan naar deze juridische competenties bij sociale professionals.

Keukentafelgesprek

In bijna 90 procent van de gemeenten zijn wijkteams opgericht die in veel gevallen het onderzoek naar de zorgvraag van burgers, bekend geworden als ‘het keukentafelgesprek’, voor de gemeente uitvoeren. De sociale professionals in deze teams moeten als poortwachter van de gemeentelijke voorzieningen kijken naar de behoeftes, mogelijkheden en omstandigheden van burgers. Dit is een grote verantwoordelijkheid, die de rechten en levens van mensen in kwetsbare posities sterk kan beïnvloeden. Sociale professionals zijn echter primair opgeleid om hun beroep uit te oefenen op basis van hulpverleningscompetenties, terwijl ze nu ook de juridische gevolgen van hun adviezen aan burgers moeten kennen. 

Juridische empowerment nodig 

De manier waarop professionals nieuwe wet- en regelgeving begrijpen en uitvoeren, heeft invloed op de mate waarin mensen toegang hebben tot sociale voorzieningen. Het HU-lectoraat Toegang tot het Recht heeft daarom een verkennend onderzoek gedaan naar de juridische competenties van sociale professionals in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Herkennen zij de juridische gevolgen van hun handelen? Hoe gaan ze om met de juridische procedure van het keukentafelgesprek? Voor dit onderzoek zijn zeven keukentafelgesprekken geobserveerd, aangevuld met individuele- en groepsinterviews met generalisten en specialisten. Uit het onderzoek blijkt dat de juridische kennis van professionals in wijkteams weliswaar groter is dan van professionals die specialistische zorg bij mensen thuis bieden, maar dat er zeker ruimte is voor verbetering. Het beleidsideaal van het versterken van de ‘eigen kracht’ van burgers gaat momenteel te weinig samen met juridische empowerment. Professionalisering van de juridische vaardigheden van sociale professionals is nodig om de gelijkwaardigheid en de rechtsbescherming van burgers te kunnen waarborgen. 

Vervolgonderzoek

Dorien Claessen, hogeschooldocent Social Work en onderzoeker bij het lectoraat Toegang tot het Recht: "We zijn nu bezig met een vervolgonderzoek, waarin we met professionals in gesprek gaan over mensenrechten als mogelijk kader voor hun afwegingen. Ook gaan we in gesprek met docenten over het integreren van legal capabilities in het onderwijs. Legal capability gaat verder dan kennis van wet- en regelgeving. Het gaat ook om het vermogen en het zelfvertrouwen om met wet- en regelgeving uit de voeten te kunnen."

Download hier het rapport: Hulp en recht aan de keukentafel: de toegang tot de Wet maatschappelijke ondersteuning volgens lokale professionals

WMO rapport - mensen

De auteurs (v.l.n.r.): Dorien Claessen MSc, mr. dr. Quirine Eijkman en dr. Majda Lamkaddem