Lectoraat Toegang tot het Recht

Dit lectoraat richt zich op juridische- en sociaalwetenschappelijke vraagstukken. De maatschappelijke onderzoeken richten zich op hoe ‘het recht’ toegankelijk en bereikbaar kan worden gemaakt voor iedereen. In het bijzonder ligt de focus op de rol van de lokale professional, die niet per se juridisch geschoold is.

Twee mensen zitten samen aan tafel te pratenTwee mensen zitten samen aan tafel te praten

Toegang tot het recht is een kenmerk van een goed functionerende rechtsstaat waar vrijheid, rechtszekerheid en rechtsgelijkheid centraal staan en ook de macht van de (lokale) overheid ingeperkt wordt door wet-en regelgeving en gewoonten. De praktijk is echter vaak weerbarstiger. Weliswaar wordt in beleid erkend dat het bevorderen van veiligheid, publieke dienstverlening en toegang tot het recht voor ieder mens van belang is. Maar op lokaal niveau werkt dit doorgaans anders door. 

De onderzoeksresultaten laten verschillende knelpunten zien op het gebied van toegang tot toereikende juridische hulpverlening en diensten. Inbedding van deze resultaten in het praktijkonderwijs en opleidingen kan zorgen voor een kwaliteitsverbetering van de diensten van juridische en sociale professionals, en een verbeterde toegankelijkheid van het systeem voor alle burgers. 

Meer juridische vragen bij burgers en professionals

In het bijzonder focust het Lectoraat Toegang tot het Recht zich op nieuwe vormen van recht zoals: alternatieve geschillenbeslechting, digitale klachtenprocedures of de rol van lokale professionals en vrijwilligers bij de waarborging van juridische bijstand en rechtsbescherming. 

Een voorbeeld hiervan zijn de actuele praktijkvragen van sociale- en juridische 
professionals naar aanleiding van de recente decentralisatie van overheidstaken 
naar gemeentes. Wat zijn precies de behoeftes van burgers? Hebben burgers voldoende kennis om te participeren in onze democratische rechtsstaat? Hoe om te gaan met juridische zelfredzaamheid bij zogeheten keukentafel-gesprekken? Welke rol spelen mensenrechten binnen de lokale aanpak van extremisme? Worden privacy en gelijkheid wel voldoende gewaarborgd door gemeente, politie en maatschappelijk werkers of in de  cyberspace? En wat te doen met de digitale toegankelijkheid van het recht? 

Door middel van het ‘Legal Empowerment Lab’ legt het Lectoraat Toegang tot het Recht samen met het Instituut voor Recht van de Hogeschool Utrecht, verbinding tussen het (studenten)praktijkonderzoek en de vragen van burgers, beleidsmakers en het maatschappelijk middenveld.

Onderzoekslijnen binnen het lectoraat

Legal Empowerment & Acces to Law

Toegang tot het recht vereist rechtszekerheid en rechtsgelijkheid. Hierbij komen verschillende onderwerpen aan bod, zoals juridische vaardigheden van sociale werkers, kwaliteit van mediation in strafzaken en digitale vaardigheden van burgers. Omdat de begrippen vaak conceptueel van aard zijn, verricht het lectoraat tevens literatuuronderzoek naar de begrippen Legal Empowerment en Acces to Law. Hierin is ook aandacht is voor beleid dat in dit kader is uitgezet.

Legal Capability & Frontline Professionals

In verschillende beschouwende studies wordt binnen het lectoraat gekeken naar het rechtsbewustzijn van de frontlinie-medewerkers en specialisten uit sociale wijkteams en sociale forensische professionals, die zich op het snijvlak van hulp en recht bevinden. Zeker in de eerste paar jaar na de decentralisatie rijzen er vragen over toegang tot het recht en de rol van lokale professionals. Met name de legal capabilities staan centraal, dat wil zeggen het vermogen en het zelfvertrouwen om met het recht uit de voeten te kunnen, en de juridische implicaties van het eigen handelen.

Access to Justice & Local Security Interventions

In een reeks technische rapporten wordt uiteengezet hoe op lokaal niveau ‘vroegsignalering’ van potentieel risicovolle individuen in het kader van terrorismebestrijding wordt uitgevoerd. Aanleiding hiertoe zijn de (neven)effecten van veiligheidsmaatregelen zoals ‘countering violent extremism’ (CVE) beleid voor de rechtsstaat. In het bijzonder focust deze onderzoekslijn zich op de rol van (lokale) professionals zoals jongerenwerkers, gemeentelijke veiligheidsregisseurs en wijkagenten. Hoe vervullen zij de opdracht om actief alert te zijn op afwijkend gedrag en gedachtegoed? Wat is de norm? En in hoeverre speelt gelijkwaardigheid in de aanpak van verschillende vormen van extremisme een rol? Hoewel terrorisme-deskundigen, de Verenigde Naties en Europese Commissie herhaaldelijk wijzen op het belang van mensenrechten in Counter-terrorisme strategieën, is er nauwelijks praktijkonderzoek gedaan naar hoe dit uitpakt in de dagelijkse bedrijfsvoering.